Ferrytyna a płodność – jak niedobór żelaza wpływa na starania o dziecko?

Wiem, ile pytań pojawia się w trakcie przygotowań i starań o dziecko. Robisz kolejne badania, czytasz wyniki i trafiasz na ferrytynę, o której wcześniej mało kto Ci mówił. Nic dziwnego, że zaczynasz się zastanawiać, czy ma ona coś wspólnego z płodnością.

W tym wpisie wyjaśniam, jak ferrytyna i zapasy żelaza łączą się z owulacją i staraniami o dziecko, dlaczego w ciąży żelaza potrzeba więcej i jak zadbać o jego zapasy jeszcze przed staraniami. Jeśli chcesz najpierw dowiedzieć się, czym w ogóle jest ferrytyna, zajrzyj do wpisu o tym, co to jest ferrytyna i za co odpowiada.

Czy niska ferrytyna może utrudniać zajście w ciążę?

Ferrytyna jest magazynem żelaza i pokazuje, ile żelaza masz odłożone na zapas. To ważne, bo niedobór żelaza nie zaczyna się od anemii. Najpierw powoli kurczą się zapasy, a hemoglobina w morfologii spada dopiero wtedy, gdy ich zabraknie. Dlatego morfologia w normie nie musi oznaczać, że Twój organizm ma wystarczająco dużo żelaza.

Żelazo kojarzy się głównie z krwią, ale bierze także udział w procesach, od których zależy owulacja. Jest potrzebne do transportu tlenu i do wytwarzania energii w komórkach, a dojrzewający pęcherzyk jajnikowy i komórka jajowa należą do tych miejsc w organizmie, które potrzebują jej szczególnie dużo.

Badania obserwacyjne wiążą też ilość żelaza w diecie z płodnością. Kobiety, które spożywały więcej żelaza, rzadziej miały trudności z zajściem w ciążę wynikające z zaburzeń owulacji. Takie badanie pokazuje związek, a nie dowodzi, że to żelazo było przyczyną. Jest jednak dobrym powodem, żeby zadbać o zapas żelaza.

Jest jeszcze tarczyca. Żelazo jest potrzebne do działania enzymu, dzięki któremu tarczyca wytwarza swoje hormony, a gdy tych hormonów brakuje, cykl miesiączkowy może się rozregulować. Dlatego odpowiednia praca tarczycy jest bardzo ważna w trakcie przygotować do ciąży.

Dlaczego w ciąży ferrytyna spada tak łatwo?

Bo w ciąży zapotrzebowanie na żelazo wyraźnie rośnie, a organizm sięga wtedy po to, co ma odłożone. W ciąży objętość krwi znacznie się zwiększa, rozwija się łożysko, a do wytworzenia każdej nowej krwinki potrzebne jest żelazo. Normy żywienia dla populacji Polski przewidują dla kobiet w ciąży wyraźnie wyższe spożycie żelaza niż przed ciążą. Zapotrzebowanie na żelazo zwiększa się z 18 mg na 27 mg. To jest bardzo duża różnica, gdyż często kobiety nie dostarczają z dietą nawet 18 mg.

Żelazo jest też jednym z tych składników, które bezpośrednio wspierają rozwój dziecka. Dzięki niemu krew dostarcza tlen do łożyska i dalej do maluszka, a samo żelazo bierze udział w rozwoju jego układu nerwowego, w tym mózgu. W ostatnich miesiącach ciąży dziecko gromadzi też własne zapasy żelaza, z których korzysta przez pierwsze miesiące po urodzeniu.

Odbudowanie dużych braków w trakcie ciąży bywa trudniejsze, bo zapotrzebowanie rośnie szybciej, niż sama dieta jest w stanie je pokryć. Nie da się również podnieść poziomu ferrytyny w ciąży. Dlatego tak wiele daje wejście w ciążę z uzupełnionymi zapasami. Wtedy organizm ma z czego czerpać w czasie, gdy żelaza potrzebuje najwięcej.

Do czego może prowadzić zbyt niski poziom żelaza w ciąży?

Gdy zapasy żelaza się wyczerpią, a zapotrzebowanie wciąż rośnie, może rozwinąć się niedokrwistość z niedoboru żelaza. To najczęstsza postać niedokrwistości w ciąży.

Na co dzień może to oznaczać większe zmęczenie i senność, osłabienie, zadyszkę przy wysiłku, który wcześniej nie sprawiał trudności, bóle głowy czy częstsze infekcje. Część z tych objawów łatwo uznać za zwykły urok ciąży, dlatego ferrytynę i morfologię warto regularnie badań również w jej trakcie.

Niedobór żelaza może też sprawić, że trudniej będzie Ci wrócić do sił po porodzie. Poród wiąże się z utratą krwi, a organizm odbudowuje ją z tego, co ma. Dobrze jednak wiedzieć, że niedobór żelaza widać w badaniach na długo przed tym, zanim pojawi się anemia, i że można o niego zadbać z wyprzedzeniem.

Jak zadbać o odpowiedni poziom ferrytyny przed staraniami o dziecko?

Zacznij od badań. Ferrytynę ocenia się razem z morfologią i innymi parametrami gospodarki żelazem, bo sama nie mówi wszystkiego. Rośnie na przykład przy stanie zapalnym lub infekcji, więc może wydawać się wyższa, niż wskazywałyby na to faktyczne zapasy żelaza.

Przed ciążą odpowiedni poziom ferrytyny to 50-60 ng/ml. Im większy zapas żelaza przed ciążą, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia anemii w ciąży. 

Przy niskiej ferrytynie równie ważne jest pytanie, skąd się wzięła. U kobiet starających się o dziecko najczęściej stoją za tym obfite miesiączki, dieta uboga w żelazo albo kłopoty z jego wchłanianiem, na przykład przy chorobach jelit czy zakażeniu Helicobacter pylori. Dopóki przyczyna działa, zapasy trudno będzie odbudować, dlatego zaczynam od niej, a nie od samej suplementacji. O tym, jak Helicobacter pylori łączy się z płodnością, przeczytasz w osobnym wpisie.

Potem przychodzi czas na dietę. Najlepiej przyswajalne jest żelazo hemowe z jajek, mięsa, ryb i podrobów. Żelazo niehemowe z produktów roślinnych, takich jak nasiona roślin strączkowych, pestki czy zielone warzywa liściaste, wchłania się słabiej, ale witamina C w tym samym posiłku wyraźnie to poprawia. Kawę i herbatę lepiej z kolei pić między posiłkami, bo utrudniają przyswajanie żelaza. Więcej o tym, co jeść przy niedoborze żelaza, piszę we wpisie o ferrytynie.

Sama dieta jednak nie wystarczy i najlepiej jednocześnie wprowadzić suplementację na wsparcie wchłaniania żelaza oraz dodatkowo w niektórych przypadkach też żelazo. Formę suplementów i dawkowanie dobiera się indywidualnie do wyników badań i do tego, jakie masz objawy. Poziom ferrytyny rośnie powoli i zapasy odbudowują się stopniowo, dlatego warto zacząć z wyprzedzeniem.

U moich pacjentek nie zawsze włączam do suplementacji żelazo. Najczęściej podstawą jest suplementacja celowana na poprawę jego wchłaniania z diety oraz działanie na przyczynę, która powoduje niską ferrytynę. Suplementacja żelazem nie zawsze jest dobrym wyjściem, gdyż niektóre jego formy mogą mocno pogłębiać problemy jelitowe, podrażniać żołądek, powodować problemy z wypróżnianiem oraz wpływają negatywnie na mikrobiom, który jest kluczowy w ciąży dla zdrowia dziecka. Dlatego do każdej pacjentki podchodzę indywidualnie i dobieram suplementację do jej stanu zdrowia, bo nie u wszystkich sprawdzi się to samo.

Jeśli chcesz zadbać o ferrytynę, poziom żelaza i przygotować swój organizm do ciąży, ale nie wiesz, od czego zacząć, sprawdź mój Pakiet Płodność.

Wspólnie przyjrzymy się Twoim wynikom badań, diecie i suplementacji, a ja pomogę Ci ustalić, na czym warto się skupić, aby jak najlepiej przygotować się do ciąży. Na spokojnie zrobimy wszystko to, co jest najważniejsze dla Ciebie i maluszka.

Nie musisz samodzielnie analizować wyników, zastanawiać się, co zmienić w diecie ani szukać odpowiedzi na każde pytanie. Przejdziemy przez te przygotowania razem, krok po kroku. Nie musisz robić tego sama. ❤️

Źródła

1. Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Iron intake and risk of ovulatory infertility. Obstet Gynecol. 2006;108(5):1145-1152.
2. Zimmermann MB, Köhrle J. The impact of iron and selenium deficiencies on iodine and thyroid metabolism: biochemistry and relevance to public health. Thyroid. 2002;12(10):867-878.
3. WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva: World Health Organization; 2020.
4. Pasricha SR, Tye-Din J, Muckenthaler MU, Swinkels DW. Iron deficiency. Lancet. 2021;397(10270):233-248.
5. Camaschella C. Iron-deficiency anemia. N Engl J Med. 2015;372(19):1832-1843.
6. Jarosz M, Rychlik E, Stoś K, Charzewska J (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Warszawa: NIZP-PZH; 2020.

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastąpi indywidualnie dobranej diety i suplementacji. Jeśli chcesz ustalić, co będzie najlepsze właśnie dla Ciebie, zapraszam Cię na konsultację.